Nederland het nieuwe Griekenland

Netherlands-German_SpreadDe crisis rukt steeds verder op. Na Griekenland, Ierland en Portugal lijken ook Spanje en Italië steeds verder in de problemen te komen, getuige de oplopende rente. De crisis lijkt over te slaan op Frankrijk, België en ook Nederland lijkt nu slachtoffer te worden van de steeds verder oprukkende crisis.

Probleemlanden

De verhalen dat de crisis voorbij is door kordaat optreden van de politici en reddingsacties van de centrale banken verstommen. De twijfels over de maatregelen die zijn genomen, nemen toe. De rentes van de probleemlanden lopen op. Nederland kan hier inmiddels ook onder worden geschaard.

Spread op hoogste niveau

De spread, het verschil tussen de rente van Duitsland en Nederland, loopt hard op. Op het moment van schrijven, is het verschil opgelopen tot 75 basispunten, het hoogste niveau van de afgelopen 12 maanden. De yield voor Nederland is nu 2,40% voor 10-jaarsgeld tegenover Duitsland waar de yield is gedaald tot 1,66%.

Verlaging van de kredietwaardigheid

Fitch Ratings, een van de drie kredietbeoordelaars, waarschuwt Nederland voor een verlaging van de kredietwaardigheid. “Nederland staat op het randje van een negatieve waarderingsactie. We houden in juni een bijeenkomst voor een kredietbeoordeling. Als ze de schulden laten stijgen, lopen ze risico. Een behoedzame houding zou verstandig zijn”, aldus Fitch.

Vallen van het kabinet

Het vallen van het kabinet maakt de situatie er niet beter op. Het steeds verder oplopen van de staatsschuld, lijkt vragen om een lagere waardering. Het verder oplopen van de spread tussen Duitsland en Nederland is een duidelijk signaal dat beleggers weinig vertrouwen hebben in het handhaven van de triple A status van Nederland.

Triple A status

Het verliezen van de triple A status zal waarschijnlijk leiden tot verder oplopende rentekosten voor de steeds verder oplopende staatsschuld. Het gevaar bestaat dat hierdoor een levensgevaarlijke spiraal ontstaat van stijgende rente en nog grotere schulden. Door het opgeven van de monetaire soevereiniteit is het gevaar ontstaan dat Nederland in dezelfde situatie beland als Griekenland.

Extra guldens bijdrukken

Met een eigen munt, dus voor het euro-tijdperk, was het probleem op te lossen. In geval van nood kon Nederland extra guldens bijdrukken om de rente te betalen. Nederland kon hierdoor nooit failliet gaan, tenzij het hier zelf voor zou kiezen. Nu zitten we in hetzelfde schuitje waar Argentinië tussen 1999 en2002 inzat.

Banktegoeden bevroren

Het koppelen van de Argentijnse peso aan de Amerikaanse dollar leek een goed idee, maar zorgde er uiteindelijk voor dat de ruilhandel weer werd ingevoerd. Veel Argentijnen begonnen in 2001 hun geld van de bank af te halen, wat we overigens ook zagen in Griekenland en nu zien in Spanje. Alle banktegoeden werden door de Argentijnse overheid voor twaalf maanden bevroren en niemand kon dus meer bij zijn geld. De chaos was compleet.

Banken weer onder druk

De koersen van de banken staan weer onder druk. De banken komen door de daling van de obligatiekoersen steeds verder in de problemen. Zij konden natuurlijk bijna gratis lenen van de ECB en hebben dat ook op grote schaal gedaan. Met het geld werden onder andere Spaanse obligaties gekocht. Nu deze koersen weer dalen, worden de problemen steeds groter. En wie moet de banken gaan redden?

Credit Agricole daalt steeds verder

Credit Agricole daalt steeds verder  De belastingbetalers zullen ongetwijfeld weer worden opgeroepen om de banken te gaan redden. Er zit al veel belastinggeld in, dus niet redden betekent dat het geld van de eerste reddingsactie 100% zeker nooit meer terug komt. Als we kijken naar de koersontwikkeling van bijvoorbeeld Credit Agricole, dan lijken beleggers weinig vertrouwen te hebben in de banken.

Snel oplopende staatsschuld

Nederland heeft een enorm probleem door de snel oplopende staatsschuld. Bij de start van het kabinet Bos/Balkenende (februari 2007) lag de schuld op ‘slechts’ € 250 miljard en staat nu boven € 400 miljard. Gezien de enorme belastingdruk (de gemiddelde werknemer draagt 80% van zijn inkomen aan belasting af) zie verder https://beleggen.com/inflatie-rijst-de-pan-uit/ is er ook geen ruimte om de belasting verder te verhogen.

Vastgoedmarkt

Daarnaast heeft Nederland een enorm probleem door de enorme hypotheekschuld, die mede dankzij de hypotheekrente door het dak zijn geschoten. De zeepbel die mede hierdoor is ontstaan in de vastgoedmarkt lijkt nu leeg te lopen. Op Funda staat inmiddels een record aantal huizen te koop: 262.971. Het aantal verkochte woningen door NVM-makelaars vorig kwartaal was slechts 18.549. In dit tempo duurt het 3,5 jaar voordat dit aanbod is verkocht.

Enorme hefboom

Ook hierbij spelen de banken natuurlijk een hoofdrol. Want wat gaat er gebeuren als het enorme bedrag aan hypotheken niet langer gedekt is door steeds verder dalende huizenprijzen? De enorme hefboom, waarmee banken bakken met geld hebben verdiend, waarmee enorme bonussen werden uitgekeerd, lijkt nu de andere kant op te gaan werken. De aanscherping van de regels onder Basel III helpen daar natuurlijk ook niet bij.

Ik kijk uit naar ideeën, tips en gedachten over deze bijdrage. Type ze s.v.p. in het commentaarveld onderaan de column op www.beleggen.com

Drs. Harm van Wijk

www.beursbulletin.nl

7 antwoorden
  1. Jeroen
    Jeroen zegt:

    Harm,
    Een perfecte analyse. Het lijkt erop dat de politiek toch stug door gaat om de lasten te verzwaren en verder te bezuinigen. Dit zal de economie verder onder druk zetten en de staatsfinancien verder in de problemen brengen. Het lijkt een beetje op het krampachtig vasthouden van de goudstandaard in de jaren 30 van de vorige eeuw.

    Door de enorme welvaartssprong in de jaren 60 ontstond de hoge inflatie, doordat de productie de vraag nooit kon bijhouden en dit leidde ook tot de historisch hoge rente en inflatie destijds. Bezuinigen is dan slim, om op die manier de vraag in de economie iets te beperken en zo de rentes te laten dalen. Bovendien wordt je als land goedkoper omdat de lonen in reele termen gelijk blijven of zelfs dalen. Dit voordeel geldt vooral als landen om je heen niet bezuinigen en je export dus flink kan aantrekken. Dit beleid heeft echter ook een aantal nadelen. Allereerst is er natuurlijk de structurele onderconsumptie die ontstaat door de bezuinigingen en loonmatiging. Bovendien maak je je erg afhankelijk van het buitenland als daar de vraag inzakt. De binnenlandse consumptie kan dit probleem dan niet opvangen. Ondanks de bezuinigen is de binnenlandse consumptie in Nederland toch fors gestegen, vooral in de jaren 90. Hoe heeft de burger dit dan gefinancierd? Juist door meer te gaan lenen, dit heeft geleid tot een enorme private schuldenberg en een banksysteem dat 4x zo groot is als de omvang van onze economie. De consument kan (en wil) niet meer schulden maken en het bedrijfsleven investeert (daardoor) niet. Normaal kan de overheid dit (ten dele) opvangen door het draaien van begrotingstekorten, maar dat kan nu dus niet meer. Vroeger kochten de NL-pensioenfondsen (verplicht) de NL staatsleningen op zodat de burger feitelijk eigenaar was van de staatschuld en een mooie echt risicovrije belegging had. Onder invloed van het neo-liberalisme moest de staat en de pensioenfondsen de financiele markten op. Tel daarbij op dat de nederlandse staat niet meer in zijn eigen munt leent en de chaos is compleet.

    Ons handelsoverschot met zuid-europa loopt ook gevaar door het risico dat de zuid-europese landen uit de euro stappen waardoor wij het risico lopen om veel te duur te worden als dat zou gebeuren.

    Dit alles heeft ertoe geleid dat wij aan alle kanten klem zitten. Hoe dit nu op te lossen? Actief stimuleren van de economie, zuiver kenisiaans beleid voeren, desnoods door het rechtstreeks monetair financieren van europese overheden. En daarbij vooral niet zuinig zijn, de burger moet geld in de portemonnee krijgen. Wellicht is een destructief deflatoir scenario dan nog te voorkomen. Het alternatief is langdurige deflatie in de eurozone, waarbij de druk op het europese financiele systeem blijft.

    Beantwoorden
  2. Homme Heida
    Homme Heida zegt:

    Nadat de Nederlandse staat enkele bijna failliete banken heeft overgenomen, moet het mogelijk zijn om vanuit de overheid huizenkopers een hypotheek aan de bieden, die de andere – commerciele – banken weigeren te verstrekken. Dan heeft dit verkapte nationaliseringsproject ten minste nog een extra nuttig effect.

    Beantwoorden
  3. Alexander Vonk
    Alexander Vonk zegt:

    Binnen de Eurozone kan geen enkel land geld bijdrukken. Amerika en de BRIC kunnen dat wel. Dus kunnen deze landen elk “tekort” in de economie financieren, zolang “de belegger” (in Amerika: de Fed) de regeringsobligaties koopt. Het defekt in deze cyclus is de prominente rol van de overheid, met name de centrale bank. Waarom kunnen zij “geld scheppen” en “de rente vaststellen”? Dat heeft toch niks met een vrije markt te maken! Een centrale bank moet alleen toezichthouder zijn, niet aktieve deelnemer. Elke keer dat de centrale bank “ingrijpt”, wordt het de Tom-Tom’s en Roel Piepers van Nederland moeilijker gemaakt om te vernieuwen. En, trouwens, worden pensoenen niet berekend op rente nivo’s? Met minder dan 2 procent rente is dat ook niet leuk.

    Beantwoorden
  4. Mandy
    Mandy zegt:

    Ik vergelijk de EU met mijn eigen huis. Als de buurman binnen zou komen en mij zou gaan vertellen hoe de kleuren moeten zijn, waar de bank zou moeten komen te staan, wat ik zou moeten koken of wat te kijken op TV, waar ik mijn boodschappen moet doen en hoeveel ik mag uitgeven. Dan roepen wij als gezin “eruit, en niet mee bemoeien” Dit gebeurd nu in het groot bij de EU. Brussel bepaalt hoe de economie en de structuur van een land eruit moet zien (denk o.a. aan de 3% regel en de Hedwigepolder) ze hebben zelfs de gekozen regeringen in Griekenland en Italië afgezet. Logisch dat de afkeer tegen de EU en de Euro steeds groter wordt. Ik denk uithuilen en opnieuw beginnen. Net zoals ze hebben gedaan in Argentinië. Iedereen zegt dat het niet kan, maar niemand vertelt ons waarom het niet kan. Kennelijk kunnen we ook het Shengenverdrag terug draaien als Duitsland en Frankrijk het zeggen tenminste. Toen Pim Fortuyn en Wilders het wilde werden ze weggehoond. Maar goed, wat het beste is voor NL weet eigenlijk niemand, maar dat het niet de EU en de Euro is ligt eigenlijk wel vast.

    Beantwoorden
  5. Harm
    Harm zegt:

    Moody’s waarschuwt Nederland ook. Volgens Moody’s komt de kredietwaardigheid van Nederland, de hoogste AAA-status, onder druk te als er niet snel meer politieke zekerheid komt.

    Beantwoorden
  6. Jan
    Jan zegt:

    mijn complimenten voor de heldere uiteenzetting van Harm, naar mijn idee is het huidige politieke spectrum zodanig verplinterd dat eenduidig en doeltreffend beleid bijna onmogelijk wordt. mijn voorstel is dat de politiek in het najaar nieuwe verkiezingen uitschrijft, dan zal het nieuwe kabinet er misschien volgend voorjaar staan, in de tussentijd geef je een ‘zakenkabinet’ 1 jaar de tijd om orde op zaken te zetten om zich vervolgens weer op te heffen, daarna is er weer ruimte voor een nieuw gekozen kabinet om beleid te voeren. dit betekent overigens wel dat de politieke democratie aan aanzien zwaar verloren heeft.

    Beantwoorden
  7. Peter van den Engel
    Peter van den Engel zegt:

    Harm,

    Het beeld is inderdaad niet heel moeilijk om verder in te vullen. Door de inzakkende woningmarkt zullen de financiële problemen van burgers en banken toenemen. Daarbij loopt ook de werkloosheid verder op.

    Er zullen opnieuw banken gered moeten worden, terwijl ondertussen de politieke instabiliteit toeneemt.

    Europese landen zullen steeds minder geneigd zijn elkaar de helpende hand toe te steken, om nog maar te zwijgen van de landen buiten Europa.

    Het halen van de 3% norm is achterkamertjes boekhouden. Het is schieten op een bewegend doel, terwijl men in de veronderstelling leeft dat het stilstaat en maanden de tijd heeft om het te raken. Toen de economie nog gezond was, was ook die 3% niet zo’n probleem.

    Het onderliggende probleem wordt sowieso niet getackeld, omdat men alleen met zijn eigen boekhouding bezig is. Heeft wel iets van een klucht. Ieder achteruitlopend bedrijf wat door boekhouders geleid wordt kent maar een oplossing: als we bezuinigen dan komt het vanzelf weer goed. Keep on dreaming.

    Met als gevolg dat Europa uit elkaar zal vallen in drie blokken. Eerst een scheuring tussen Duitsland en Frankrijk, waarna ook Engeland haar eigen weg zal kiezen.

    De vraag zal dan zijn of Duitsland de euro zal willen handhaven, of dat dat in het licht van de problematische afwikkeling van een munt die niet meer in dezelfde hoedanigheid verkeert niet zal kunnen en men toch maar voor de mark zal kiezen. Nederland komt dan uiteraard bij het Duitse blok.

    Het gevolg zal dan zijn dat de drie onderdelen tot een grotere federale soevereiniteit zullen komen, waardoor ze met een eigen centrale bank beter aan de eisen van de omkering in de economie: van een prestatie gericht model naar een consumptie gericht model, zullen kunnen voldoen.

    Over het financiële model van de koopwoningmarkt zal men dan over 20 jaar hetzelfde zeggen als wat Europa dacht na de Tweede Wereldoorlog; dit nooit weer. History rhymes.

    Groet,

    Peter van den Engel

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.